Тимоти Лес не отстапува: Голема Албанија, Голема Србија и Голема Хрватска со поделба на Македонија како решение за Балканот

timoti-les

Тимоти Лес, поранешен политички секретар во амбасадата на Обединетото Kралство во Скопје, и натаму предизвикува внимание во јавноста откако ја објави својата анализа во „Фореин полиси“, во која заговара формирање голема Србија, Хрватска и Албанија, пишува Дневник.

Притоа за Македонија тој го препорачува рецептот албанското малцинство да добие форма на независност, односно федерализација, а потоа спојување со матичната држава Албанија. Тоа што особено ги запали страстите на Балканот е што се смета дека преку него, всушност, Велика Британија го подготвува теренот за ваква политика.

Лес, кој сега ја раководи агенцијата „Нова Европа“, вели дека во прекројувањето на границите има три сценарија. Прво и најдобро би било за регионот да решат Велика Британија, Германија, Франција, Русија и Турција со надворешна помош на САД. Што за ова мислат народите чија судбина би требало да ја кројат големите сили, овој бивш политички британски секретар не го интересира. Втората е Америка и ЕУ да им го препуштат Балканот на Русија и на Турција, а третата и најлоша, меѓународната заедница целосна да се повлече од регионот, што би ја отворило можноста од нови судири.

Во интервју за хрватски „Јутарњи лист“ тој вели дека по ју-конфликтот било погрешно што се тргнало во формирање мултиетнички наместо национални држави на Балканот и оти тоа било и погрешна оценка на Западот.

– На Балканот нема услови за создавање успешни мултиетнички држави во кои тамошните граѓани, без разлика на националноста, би имале еднакви права, сигурност и економски можности. Тоа е регион во кој постои недостиг од демократска традиција и уставен либерализам, кој на малцинствата им дава самодоверба и доверба во институциите на државата – вели Лес.

Тој притоа истакнува дека „Западот не е во состојба да ги спречи малцинските народи во обидите да се поврзат со матичните држави“. „Босанските Срби одржаа референдум за Дејтон со поддршка на Русија, а од Западот немаше посериозна реакција“, вели поранешниот политички секретар во британската амбасада во Скопје.

Тој притоа истакнува дека не предложил формирање чисти етнички држави.

„Треба да се обезбеди целосна безбедност во Република Српска, Бошњаците да останат да живеат или Македонците што би живееле во делот на Македонија што е мнозински албански“.

На забелешката на новинарот на „Јутарњи лист“ дека реализацијата на неговите идеи значи поделба на БиХ, Македонија и Kосово, Лес вели:

– Тие држави и онака се де факто поделени, така што поделбата што ја спомнувате не е условена со реализација на моите идеи. За да одговорам на тоа прашање мора да го разликуваме процесот од конечниот исход. Kога зборуваме за исходот, сметам дека евентуално создавање на националните држави, на крајот, би било попозитивно отколку негативно, зашто во балкански контекст, територијално дефинираната држава е некој вид политички ентитет, кој би можел на примерен начин да ги гарантира правата и безбедноста на населението.

Претходно објаснив: слабата традиција на либерална демократија, недостиг од доверба меѓу различните етнички групи и тензиите создадени поради сиромаштијата и социјалната неправда најмногу ги погодува интересите на малцинствата. На меѓудржавно ниво формирањето национални држави би го окончало и заслепувачкото натпреварување меѓу балканските земји. Погледнете, односите меѓу Србија и Хрватска, Србија и Албанија или меѓу Албанија и Грција се функционални и ниту една од тие земји на претендира на територии од другата држава, а населението не се плаши дека ќе почне војна. За разлика од тоа малцинските народи во Босна, Македонија, на Kосово чувствуваат несигурност. Убеден сум дека тензиите во регионот ќе исчезнат кога на Србите, Албанците и на Хрватите ќе им биде обезбеден животот во рамките на националните држави. Откако републичките граници беа признати како државни се случуваа етнички чистења, честопати се поставуваа прашања за моралните барања на босанските Срби, кои сакаат да се отцепат од БиХ, додека мнозинскиот народ како Бошњаците и Македонците можат да сметаат на меѓународното право во превенцијата на сецесионистичките обиди на незадоволните малцински народи. Затоа препорачав постепен пристап во формирањето на националните држави во кои ќе учествуваат претставници на мнозинските и на малцинските народи, како и на меѓународната заедница.

На констатацијата дека тоа подразбира приклучување на Западна Херцеговина кон Хрватска, обединување на Албанија и Kосово, како и Србија која се протега до Бања Лука, Лес додава:

– Речиси така. Иако во БиХ е можно некои делови на Република Српска и хрватски подрачја да бидат приклучени кон идната бошњачка држава.

МАКЕДОНИЈА, БИХ И KОСОВО ЦЕЛОСНО ДИСФУНКЦИОНАЛНИ ДРЖАВИ

Својата анализа заснована на етничка географија, Тимоти Лес ја продолжува со тврдењето дека „Албанија, Србија, Црна Гора и Хрватска покажуваат оти е можна внатрешна интеграција на малцинствата“, но притоа како да заборава дека во неговиот план е отцепување и на Прешево, Медвеѓа и Бујановац и спојување со голема Албанија. Затоа, пак, вели дека „во Босна, Македонија и на Kосово постојат незадоволни национални малцинства на етнички хомогени подрачја чии стремежи предизвикуваат перманентни тензии…, а сите три држави се целосно дисфункционални“.

 

Тимоти Лес: Првo федерализација, па присоединување на западна Македонија кон Албанија

timoti-les

Првин федерализација, па присоединување на западниот дел на Македонија кон Албанија, е шокантната и скандалозна визија на поранешниот британски дипломат Тимоти Лес содржана во негова неодамнешна колумна со наслов „Дисфункција на Балканот“ и во која отворено се залага за прекројуавње на границите на целиот Балкански Полуостров.

Лес, кој порано раководел со канцеларијата на британската амбасада во Бања Лука во БиХ, потоа на Одделот за институциите на ЕУ и како политички секретар на британската амбасада во Скопје, во својот авторски текст отворено се залага и им порачува на САД да го поддржат воспоставувањето нови – проширени и намалени – граници на повеќе држави бидејќи досегашната политика на мултиетничноста на Европската Унија за овој регион доживеала неуспех. Според овој поранешен британски дипломат, треба да се менуваат не само границите и внатрешното уредување на Македонија туку и на останатите балкански држави – БиХ, Србија, Kосово, Црна Гора. Сето тоа, смета Лес, треба да се спроведе првин со помали промени, кои потоа би завршиле со целосни промени на државните меѓи.

– На краток рок Вашингтон треба да ја поддржи внатрешната фрагментација на мултиетничките држави каде што малцинствата го бараат тоа. На пример, да се прифатат барањата на Албанците за федерализација на Македонија и тоа на Хрватите за трет ентитет во Босна. На среден рок САД треба да им овозможат на овие различни територии да формираат блиски политички и економски врски со своите поголеми соседи, како што е овозможување двојно државјанство и воспоставување заеднички институции додека формално ќе останат дел од нивната постојна состојба – е замислата на овој аналитичар, која би требало да се оствари во првата фаза.

Во следната, последна фаза, тој отворено порачува дека овие територии може да се обединат со соседните матични земји.

– Во последната фаза тие би можеле да се ослободат од своите постојни состојби и да се обединат со матичната земја, можеби во почетокот како автономни региони. Еден хрватски ентитет во Босна ќе се спои со Хрватска; Република Српска и северот на Kосово со Србија; и Прешевската Долина, западна Македонија, а и повеќето од Kосово со Албанија. Во меѓувреме Црна Гора, која може да ги изгуби своите мали албански енклави, или ќе остане независна или ќе се соедини со проширената Србија. Во остварувањето на овој план САД едноставно ќе ја заживеат визијата на Вилсон за Европа составена од самоуправни земји – освен во оној дел на континентот каде што оваа визија никогаш се применувала – потенцира тој.

Она што е интригатно во случајот е тоа дали ваквите идеи на Лес, кој е поранешен предавач на источноевропска политика на универзитетот во Kент и поранешен аналитичар за рејтинг-агенцијата „Дан енд Бредстрит“ каде што ги покривал Балканот и поранешниот Советски Сојуз, се резултат на неговите лични размислувања или тој се јавува, како што тоа е често пракса, како пренесувач на одредени пораки од повисоки нивоа на меѓународната политика. Од друга страна, неговите предлози, кои се адресирани најмногу кон новата администрација во Вашингтон предводена од Доналд Трамп, коинцидираат со политичките ставови на лидерот на опозицијата Зоран Заев поврзано за воведувањето на двојазичноста во земјава, промени на Уставот, проширувањето на Охридскиот договор… Тука се и ставовите на албанските политички партии во земјата кои се единствени во своите барања за целосна рамноправност на Албанците во земјава, службена употреба на албанскиот јазик и други. Од друга страна, тука се и проблемите во односите меѓу Србија и Kосово, како и сложената и жешка политичка криза во БиХ за статусот на Република Српска, но и за барањата на хрватската етничка заедница за целосна рамноправност.

Британскиот дипломат во својата заложба за промена на балканските граници тргнува до тоа дека на Kосово српското малцинство инсистира на самоуправни енклави, Албанците во Прешевската Долина сакаат поголема автономија, а во Црна Гора поголема самоуправа, а во Kосово и во Албанија с` повеќе се врши притисок за обединета албанска држава…

– На Балканот се враќа национализмот, а кога ќе избледи влијанието на Западот, ќе настапи нова ера на немири кои ќе резултираат со прекројување на денешните граници – анализира Тимоти Лес, кој сега е директор на агенцијата „Нова Европа“, која се занимава со процена на политичкиот ризик во источна Европа.

– Во последната деценија САД го намалиле своето присуство на Балканот, а одговорноста за постјугословенскиот регион ~ ја предадоа на Европската Унија. ЕУ тешката воена моќ на САД ја замени со меката моќ на проширувањето. Но, се покажа дека пристапот на ЕУ не може да ги реши проблемите што ги предизвикува мултиетничноста. Централна заблуда на ЕУ е дека малцинствата поголем приоритет ќе им дадат на политичките и на економските реформи отколку на територијата и на безбедноста. Босна, Kосово и Македонија се заглавени во политичка нефункционалност, економска стагнација и институционална корупција, како и нивните хомогени соседи – Албанија, Хрватска, па и Србија – објаснува Тес.

Тој истовремено предупредува дека Русија почнала да го користи своето влијание за да го фрустрира процесот на евроинтеграцијата поттикнувајќи ги малцинствата во своите барања за сепаратизам. Додава дека ЕУ с` уште не ја потрошила својата способност да зачува статус кво на Балканот и се обидува да ги турка земјите кон членството.

– Затоа е потребно радикално нов пристап кој треба да искова траен мир со решавање на основниот извор на нестабилност на Балканот: некомпатибилноста на политичките и националните граници. Дведеценискиот експериментот со мултиетничноста не успеа. Ако Западот сака да остане верен на својата долгогодишна цел на зачувување на мирот на Балканот, тогаш е дојден моментот прагматизмот да се стави пред идеализмот и да се конституираат нации држави чија популација може да ги задоволи нивните најосновни политички интереси – потенцира во својата колумна британскиот дипломат.

Шок за заговорниците на мултиетничноста

Лес на крајот заклучува дека овие предлози може да бидат шок за оние што досега многу инвестирале во политиката на мултиетничноста.

– Но, дебатата за Балканот е диктирана премногу долго од страна на западните дипломати и научници што го негираат она што им е очигледно на речиси сите во земјата: дека мултиетничноста во регионот е прекрасна идеја, но со мизерна реалност – заклучува тој.